De geschiedenis en de postzegels van Australië

Vanaf het Australische continent groeten wij de Nederlandse filatelisten, waarmee wij door het verleden zijn verbonden. De eerste blanke nederzetting op ons Eiland Continent werd gesticht achttien jaar na de ontdekking van de oostkust en de eerste landingen in 1770. Maar al voor die tijd hebben heel wat zeevaarders van verschillende landen de Australische kusten bezocht. Daaronder waren natuurlijk ook Hollanders. Holland was in die tijd een grote zeevarende handelsnatie met grote belangstelling voor de Specerij Eilanden, het tegenwoordige Indonesië.

Als de Hollandse zeevaarders in Zuid-Afrika proviand hadden ingenomen en rond Kaap de Goede Hoop gezeild waren kwamen hun schepen vaak in zwaar weer terecht met hoge zeeën , opgestuwd door de zware stormen die in het Engels de ‘Roaring Forties’ genoemd worden. Aangedreven door deze krachtige winden legden zij in korte tijd grote afstanden af over de Indische Oceaan richting West Australië. In zicht van de kust van West Australië, die ruig, stormachtig en bijna geheel onbevolkt was, moesten zij noordwaarts varen in de richting van Batavia, daarbij door een moeilijk kustgebied met veel natuurlijke obstakels navigerend. Ook voeren veel schepen te ver zuidelijk waarbij zij ongewenst in de zeegebied ten zuiden van Australië kwamen dat tegenwoordig de ‘Great Australian Bight’ heet. Ongelukkiger wijze zijn zowel onze westkust als de Great Australian Bight het graf van veel schepen van Oost Indiëvaarders geworden. Veel van de vergane schepen hadden grote hoeveelheden zilveren munten aan boord. Over het lot van de schipbreukelingen is niets bekend. Voor zover zij niet verdronken zijn hebben zij zich misschien aangesloten bij vriendelijke inboorlingen en er zich mee geassimileerd. Zo gaat er een verhaal dat een grote groep Europeanen, waarschijnlijk van een vergaan Hollands schip, naar het binnenland is getrokken, waarna er niets meer van hen is gehoord.

Een van de belangrijkste ontdekkingsschepen was de ‘Zuytdorp’ die in 1712 op de rotsen liep bij de Houtman Abrolhos ten zuiden van Shark Bay. Heel vermaard ook was de Batavia die in 1629 bij wat nu de Abrolhos Eilanden zijn aan de grond liep. De meeste bemanningsleden en passagiers konden aan land komen en een groep onder leiding van de kapitein ging met een sloep op weg om in Batavia hulp te gaan halen. Toen deze groep uiteindelijk op de eilanden terugkeerden bleek dat meer dan honderd bemanningsleden en passagiers door een aantal muitende bemanningsleden waren vermoord.

Al enkele jaren eerder, in 1616 was de Hollandse ontdekkingsreiziger Dirk Hartog aan land gegaan op een Australisch eiland, dat later naar hem Dirk Hartog eiland is genoemd. Hij spijkerde daar bij die gelegenheid een gegraveerde tinnen plaat aan een boom. Ook in de zeeën ten noorden van ons land had het caravel ‘Duyfken’ al eerder ontdekkingsreizen gemaakt en er is geen twijfel aan dat verschillende kuststreken in het noorden van Australië door Europeanen als Hollanders en Portugezen bezocht zijn.

In de eerste tijd van het ontstaan van de koloniën bestond Australië uit vijf staten, die allemaal hun eigen postzegels uitgaven, tot zij zich in 1901 verenigden in een Commonwealth (gemenebest of staat). In 1913 heeft Australië haar eerste postzegels uitgegeven voor het gebruik in alle staten en territoriale gebieden. Deze serie zegels wordt meestal de ‘Roos’ serie genoemd. Roos heeft hier niets van doen met de bloem, maar met de kangaroe, in het Engels kangaroo(s), door Australiërs heel vaak afgekort tot ‘roos’. Op iedere postzegel van die serie, van welke waarde ook, is een kangaroe afgebeeld. Deze serie werd praktisch meteen gevolgd door de ‘Georg V’ serie. Tot 1948 werden deze zegels steeds weer opnieuw uitgegeven, gedrukt op verschillende soorten papier, met verschillende inktsoorten en watermerken. Ook bestaan er veel variaties door slijtage van de oorspronkelijke platen, reparaties aan deze platen en vervanging van de oorspronkelijke platen door nieuwe. Dit maakt dat deze twee series, de Kangaroe serie en de Georg V serie, de waardevolste en meest bestudeerde groep postzegels vormen in de Australische postale geschiedenis.

Tot 1966 gebruikten wij in Australië de Engelse muntwaarden. In 1966 zijn wij echter overgegaan op Australische dollars en dollarcenten. Dit had tot gevolg dat de zegels in de oude muntwaarden werden ingetrokken en dat er nieuwe postzegels in de nieuwe munteenheid werden uitgegeven. Ook de serie ‘Navigators’ in de oude munteenheid - een serie met afbeeldingen van ontdekkingsreizigers - uit 1963 werd opnieuw uitgegeven. Een van de zegels in deze serie geeft een afbeelding van de Hollander Abel Tasman met zijn schip de Heemskerk (4sh oud en 40c nieuw).

In 1970 werden opnieuw zegels uitgegeven met als onderwerp de ontdekking van Australië. Deze zegels hadden betrekking op de ontdekkingsreiziger kapitein James Cook, die in 1770 de Australische oostkust ontdekte en in kaart bracht. Negen jaar later werd deze serie gevolgd door een zegel ter gelegenheid van de stichting van de eerste Australische nederzetting in Sydney Cove in 1788.

Het aantrekkelijke ontwerp van de Cook serie, uitgegeven om het historische feit te gedenken dat Cook precies tweehonderd jaar geleden de oostkust ont-dekte, maakt deze serie erg geliefd bij het publiek en de verzamelaars. Het is een van de uitgaven die ook ik persoonlijk zeer op prijs stel.

De uitgiftedatum van de Cook zegels is 20 april 1970 en het onderwerp is de ontdekking van de oostkust van Australië door kapitein Cook. De zegels zijn uitgegeven ter gelegenheid van de tweehonderdjarige herdenking van zijn ontdekking en gedrukt in fotogravure. De perforatie is 13,5 x 13,25. Verder bestaan er ook ongeperforeerde miniatuur vellen. Er zijn twee waarden van deze zegels uitgegeven te weten de 5c en de 30c. Van de 5c bestaan vijf verschillende zegels die zijn samengevoegd tot een strip van vijf die in een doorlopend panoramische afbeelding de verschillende onderdelen van Cook’s reis langs de oostkust weergeeft.