Als filatelist moet het u ongetwijfeld opgevallen zijn dat er de laatste jaren nog maar weinig leuk gefrankeerde stukken bij de post zitten. De hoeveelheid post die u wekelijks ontvangt is groter dan pakweg twintig jaar geleden, maar postzegels treft u er nauwelijks meer op aan.

Hoe komt dat? Allereerst ontvangt u bijna geen echte, persoonlijke, brieven meer. De kunst van het brieven schrijven is aan het uitsterven. Familieleden en kennissen sturen geen gezellige epistels meer om elkaar op de hoogte houden van hun reilen en zeilen, maar ze nemen daarvoor de telefoon. De enige gefrankeerde poststukken die particulieren elkaar nog sturen zijn vakantiekaarten, familieberichten en kerstkaarten.

Een tweede oorzaak van het verdwijnen van met postzegels gefrankeerde post ligt in het feit dat de meeste bedrijven en organisaties liever de frankeermachine gebruiken of een "Port-betaald"-aanduiding op hun enveloppen drukken. Dat is sneller, goedkoper en gemakkelijker met de PTT te verrekenen.

Tot mijn spijt moet ik constateren dat zelfs de meeste filatelistische post die ik ontvang (waaronder het maandblad Filatelie en ons periodiek "Waalzegel") op niet-filatelistische wijze gefrankeerd is. Alle begrip voor de achterliggende overwegingen, maar het blijft jammer!

De postzegel is een postale aandachttrekker. Hij is niet alleen het bewijs dat de afzender het verschuldigde port betaald heeft, maar hij laat ook zien dat er zorg besteed is aan het poststuk en dat de afzender het blijkbaar de moeite waard vond om het aan u te sturen.

Poststukken die voorzien zijn van een postzegel – zeker met een kleurrijke gelegenheidsuitgifte – worden door de ontvanger eerder geopend en gelezen dan poststukken die dat niet hebben. Kunt u een poststuk ongelezen in de prullenmand werpen als het aan u persoonlijk geadresseerd is en bovendien goed gefrankeerd?

Grote firma’s die afhankelijk zijn van reclame per post, zoals Reader’s Digest, weten precies hoe het werkt. Ze besteden veel tijd en energie aan de juiste tenaamstelling en adressering en ze proberen hun mailings zo persoonlijk mogelijk te laten klinken. Dit zijn dan ook de enige bedrijven die nog graag met postzegels werken: ze weten dat die extra moeite ervoor zorgt dat hun poststuk opvalt tussen alle drukwerk op uw deurmat. En als u de brief dan openmaakt, en u leest "Geachte heer JANSEN, als een van de weinige mensen in NIJMEGEN kunt u gebruik maken van deze fantastische aanbieding", dan weten ze dat u al half over de streep getrokken bent…

Omdat deze firma’s gebruik maken van grote machines om al die zegels op hun post te plakken, is de PTT hun indertijd grote rollen postzegels gaan verstrekken. Vijfduizend of zelfs tienduizend zegels zaten er op zo’n rol. En als verzamelaars kwamen we erachter dat deze postzegels soms anders waren dan de normale zegels die we op het postkantoor kochten. Ze waren te herkennen aan een nummer op de achterzijde en af en toe hadden ze zelfs een afwijkende tanding.

De PTT leverde deze rolzegels in enorme aantallen, maar was niet van plan om al dat gefrankeerde reclamedrukwerk ook nog eens te gaan afstempelen. Dat moesten de verzenders zelf doen, met hun eigen stempelmachines. We zien op dit soort mailings vaak een machinestempel "PTT POST", dat merkwaardigerwijze dus meestal niét door PTT Post is aangebracht.

Een probleem voor de PTT was dat die vele rolzegels veel werk met zich meebrachten maar eigenlijk niets opleverden. De grote direct-mailbedrijven plakten wel zegels met nominale waarden van 1, 2 of 3 keer het drukwerktarief voor losse stukken, maar dat betaalden ze er uiteindelijk niet voor. Grote verzenders onderhandelen met de PTT over de tarieven die zij moeten betalen. En het tarief waar men bij die onderhandelingen op uitkwam was natuurlijk nagenoeg hetzelfde als in het geval van "Port Betaald".

Er moest dus altijd weer een verrekening plaatsvinden tussen het geplakte bedrag en het afgesproken tarief: extra werk waar de PTT niet op zat te wachten.

In de nieuwe Postwet die per 1 juni 2000 in werking trad, werd bepaald dat het gebruik van postzegels op dit soort partijenpost niet meer toegestaan is. Maar omdat de PTT weet dat haar grote klanten toch graag de attentiewaarde van hun mailings willen verhogen, werd er een alternatief geboden: partijenpostzegels.

Partijenpostzegels, sinds 1 juli 2000 bij PTT Post verkrijgbaar, wijken op een aantal punten af van postzegels:

Ze hebben geen frankeerwaarde, maar dragen de tekst "Port betaald"

Er is geen landsnaam op afgedrukt, maar "PTT Post"

Er komt geen portret van het Staatshoofd op voor.

 

Hoewel deze zegels enkele centen per stuk kosten en de afzender ze zelf moet plakken en stempelen, worden ze door grote bedrijven gretig gekocht en gebruikt. PTT Post, zelf ook een gebruiker van deze zegels, kan tevreden zijn over haar nieuwe product!

De eerst emissie partijenpostzegels (1 juli 2000) bestaat uit vijf verschillende zegels: één met het silhouet van een man die een Hollandse nieuwe eet en vier met een tulp, respectievelijk in de kleuren rood, groen, blauw en paars. De zegels zijn vervaardigd in rollen, waarbij elke vijfde zegel voorzien is van een inkjetnummer op de achterzijde. Op de rollen "Tulp"-zegels wisselen de vier verschillende zegels elkaar in een onduidelijk patroon af, de "Haringhapper" is afzonderlijk gedrukt. De zegels zijn ook in 2001 weer op mailings van verschillende afzenders gebruikt.

De tweede emissie (28 december 2000) bestaat uit één zegel, die qua vormgeving aansluit bij de decemberpostzegels van 2000 en de aanvullingswaarde van januari 2001. De zegel is onder meer gebruikt op de decembermailing van PTT Post die op alle Nederlandse woonadressen bezorgd is. De oplage van de zegel was 10 miljoen stuks, maar hij is heel kort in omloop geweest; na 6 januari 2001 was hij voor gebruikers niet meer verkrijgbaar.

Wat moeten wij als verzamelaars nu met deze nieuwe rolzegels? Als particulier kunnen we ze niet gebruiken en op het postkantoor zijn ze niet verkrijgbaar. Maar we kunnen ze natuurlijk verzamelen op poststuk, want we zullen ze steeds vaker op onze post aantreffen. Voor wie prijs stelt op postfrisse exemplaren: de Verzamelservice in Groningen heeft ze in het assortiment, al behoren ze niet tot het standaard-abonnement Nederland. Zelfs de liefhebbers van eerstedag-enveloppen worden niet vergeten, want van beide emissies die tot nu toe verschenen zijn is een FDC uitgebracht.

Of de albumfabrikanten deze trend oppakken, weet ik niet. Maar als u een goedkoop modern verzamelgebied voor "erbij" zoekt, denk dan eens aan de partijenpostzegel. Er zijn al zes verschillende exemplaren verschenen en er komen er ongetwijfeld nog meer. Ze zijn aardig van vormgeving en ze hebben een postale functie: niet zozeer als bewijs van betaling, maar wel als aandachtrekker. Er zitten in elk geval weer leuk ‘gefrankeerde’ stukken bij de post.

De derde emissie verscheen op 18 augustus 2001. Het is één zegel  in vierkant formaat, waarop een foto staat afgedrukt van een jongetje dat een munt van 2 euro toont. Op deze zegel is het rood-blauwe logo van PTT Post aangebracht en natuurlijk de tekst „Port Betaald“.

In 2002 waren er weer nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de partijenpostzegels:

·        Begin mei 2002 verscheen de eerste port-betaald-zegel die speciaal voor één bedrijf aangemaakt is, de warenhuisketen V&D. Deze zegel (oplage 2 miljoen stuks)  is inmiddels al op minstens twee mailings gebruikt.  

·        Op 29 mei 2002 ontvingen alle Nederlandse huishoudens een mailing over de naamswijziging van “PTT Post“ in “TPG Post”. Op deze mailing zat een speciale port-betaald-zegel  

J. Spijkerman