Het zal niemand zijn ontgaan: op 30 maart van dit jaar was het 150 jaar gele-den dat Vincent van Gogh werd geboren. De Koninklijke TPG Post greep deze gelegenheid gretig aan door op 2 januari dertien verschillende postzegels met afbeeldingen van werken van de schilder uit te geven. Hoewel der-tien zegels bij een dergelijke gelegenheid wat overdreven is en de posterijen de populaire schilder duidelijk voor hun commerciële karretje proberen te spannen, heeft Vincent van Gogh in het vroegere uitgiftebeleid van de PTT ook niet over belangstelling te klagen gehad. Zo verscheen er in 1940 ter gelegenheid van zijn vijftigste sterfdag een zomerzegel met een frankeerwaarde van VA cent (l), waarmee hij, na Rembrandt, de gebroeders Maris en Anton Mauve, de vijfde Nederlandse schilder was aan wie de PTT een post-zegel wijdde. In 1954 verscheen er opnieuw een zomerzegel met een beeltenis gebaseerd op een van zijn zelfportretten. Nu een zegel van 25 cent (2), de hoogste waarde van de serie. Volgens het persbericht draagt de serie de portretten van vijf Nederlanders, die in de laatste honderd jaar op cultureel gebied van grote betekenis zijn geweest. Hoewel hier niet aan wordt gerefereerd, zal wellicht een jaar na dato ook de 100ste geboortedag van de schilder een rol hebben gespeeld om opnieuw een zegel aan hem te wijden. In 1990 verschenen er twee zegels ter gelegenheid van zijn 100ste sterfdag met een waarde van 55 en 75 cent met respectievelijk een getekend zelfportret (3) en het schilderij "De groene wijngaard".
De in januari uitgegeven drie losse zegels en het velletje van tien zegels tonen dertien verschillende afbeeldingen van schilderijen van Van Gogh uit het bezit van het Van Gogh Museum te Amsterdam en het Museum Kröller-Müller te Otterlo. De losse zegel van € 0,39 laat een zelfportret van Vincent zien (4), terwijl op de randen van het velletje tekeningen, details van tekeningen en een detail van een schilderij zijn afgebeeld, die een voorstudie vormen of een
|
thematische overeenkomst hebben met de aangrenzende postzegel uit het velletje. Alle op de zegels afgebeelde schilderijen en zeven van de tien op de velranden afgebeelde werken behoren tot Nederlandse openbare collecties.
Een groot deel van het oeuvre van de schilder wordt beheerd door het Museum Vincent van Gogh te Amsterdam en Museum Kröller-Müller te Otterio.
Vincent was als schilder commercieel geen succes en verkocht tijdens zijn leven nagenoeg geen werk. Dankzij financiële steun van zijn broer Theo, die in Parijs een kunsthandel dreef, kon hij zijn artistieke loopbaan voortzetten.
In ruil voor diens steun verkreeg Theo veel werk van zijn broer. Theo bewaarde de brieven die hij van Vincent ontving. Behalve dat zij zeer waardevolle informatie over het leven van de schilder geven, worden Van Goghs brieven door hun artistieke kwaliteit ook tot de Nederlandse literatuur gerekend. De zoon van Theo, Vincent Willem van Gogh gaf het werk en de brieven van zijn oom in de jaren zestig in langdurig bruikleen aan de staat der Nederlanden. In 1971 werd het Museum Vincent van Gogh door Vincent Willem geopend.
Tot de vroegste bewonderaars van het werk van Vincent behoorde Helene Kröller-Müller. Vanaf het begin van de 20ste eeuw bracht zij 87 schilderijen en circa 200 tekeningen van hem bij elkaar. Zij kocht grond op de Veluwe, waarop zij door de architect Berlage (zomerzegel 1954, 7 cent) het jachtslot St. Hubertus (zomerzegel 1975, 35 cent) liet bouwen. Haar kunstcollectie, waaronder de collectie Van Goghs, zou in een museum op dit terrein worden ondergebracht. Toen in de crisisjaren de financiële positie van haar familiebedrijf minder gunstig werd, heeft zij de collectie en haar Veluwepark veilig gesteld door deze aan de staat te schenken. Park 'De Hoge Veluwe1 met museum Kröller-Müller en het jachtslot behoren nu tot ónze belangrijkste cultuur en natuurmonumenten.
Het in januari uitgegeven velletje bestaat uit vijf horizontale stroken die ieder vijf perioden uit Vincents artistieke loopbaan illustreren. Vincent was een kunstenaar met een late roeping.
.
Pas op 27 jarige leeftijd koos hij voor het kunstenaarschap. Hij heeft dan al enige tijd in de kunsthandel van zijn familie gewerkt en trok als 'prediker' in de Waalse mijnstreek de Borinage rond. Hij was een man met een grote geestdrift en met een moeilijk karakter. Zijn artistieke loopbaan begon hij in Nederland onder andere in het Brabantse Nuenen en omgeving, geïllustreerd in de eerste horizontale strook in het velletje. Hij schilderde in deze tijd het Brabantse landschap in sobere kleuren, in het velletje geïllustreerd door het herfstlandschap uit 1885. Zijn beroemdste schilderij uit deze periode is het werk de aardappeleters. Dit schilderij vormt de weerslag van Van Goghs grote sociale bewogenheid. Het schilderij was bedoeld als aanklacht tegen armoede en sociale ongelijkheid. In de rechter velrand zien we een tekening naar het schilderij. Deze tekening vormde geen voorstudie voor het schilderij, maar diende als illustratie in een brief aan zijn broer Theo.
In maart 1886 vestigd Vincent zich te Parijs.Hij raakte in de ban van het impressionisme, een kunststroming die de indruk van de schilder en niet de visuele werkelijkheid als uitgangspunt voor een kunstwerk koos. Deze periode wordt in de tweede horizontale strook in het velletje en de losse zegel (4) van € 0,39 geïllustreerd. De losse zegel en de rechter zegel uit het velletje tonen zelfportretten in olieverf en op de velrand en links op de losse zegel
zien we een getekend zelfportret. Vincent heeft zichzelf talloze malen geschilderd en getekend. Samen met Rembrandt behoort hij tot de kunstenaars die het zelfportret tot een zelfstandig genre binnen de schilderkunst hebben gemaakt. Geen enkele schilder voor zijn tijd heeft zichzelf zo vaak afgebeeld. De complete reeks zelfportretten vormt een unieke reeks uitbeeldingen van zijn persoon in verschillende gemoedstoestanden. De linker zegel toont een stilleven met zonnebloemen. De zonnebloemen en diens felle kleuren vormden voor Van Goghs een geliefd thema. Zijn bekendste 'zonnebloemen' behoren echter tot zijn Arlese periode.
Zijn verlangen om in helder licht te kunnen werken bracht Vincent in februari 1888 ertoe Parijs te verlaten om zich in het zonnige zuiden in Arles te vestigen. Hier schilderde hij de zonnebloemen die op de priorityzegel (5) van € 0,59 zijn afgebeeld. Van deze composities bestaan veel versies, waaronder een doek dat de National Gallery in Londen in 1987 heeft laten veilen en dat voor fl. 85.000.000,- (voor wie niet meer in guldens kan rekenen; dit is: € 38.571.318,37) werd verkocht aan een Japanner.
5 6
Er ontstond enige opschudding in de kunstwereld toen bekend werd dat de Japanse koper het plan had met het schilderij begraven te willen worden.
Behalve de priorityzegel van € 0,59 illustreren ook de priorityzegel (6) van 0,75 en de derde horizontale strook van het velletje de periode dat Vincent m Aries verbleef.
Zijn werk uit deze periode is grillig en in het gebruik van kleur bereikte hij zijn hoogtepunt. Hij raakte in deze plaats bevriend met de postbode Joseph Roulin,
wiens portret hij vele malen tekende en schilderde. De Belgische PTT gebruikte één van de vele portretten van Roulin voor een zegel ter gelegenheid van de Dag van de Postzegel 1990. In Aries raakte Van Gogh in een psychische crisis waarbij hij een stukje van zijn oor afsneed. Deze wanhoopsdaad betekende het einde van zijn verblijf in deze plaats. In mei 1889 werd hij in een gesticht in het nabij gelegen Saint Remy opge-nomen. De vierde strook van het velletje toont werken uit deze periode, waar-bij de tuin van het gesticht een van Van Goghs belangrijkste inspiratiebron-nen vormde.
In mei 1890 verliet Vincent het zuiden van Frankrijk. Hij vestigde zich in het nabij Parijs gelegen Auvers-sur-Oise, een rustig dorp waar al meerdere impressionistische schilders enige tijd hadden gewerkt. Al snel ging het weer fout met zijn psychische gesteldheid. De rechter zegel van de vijfde horizontale strook uit het velletje toont het schilderij 'korenveld met kraaien'. Dit zou het laatste schilderij van Van Gogh zijn. Het pad door het korenveld loopt dood. Boven het veld zweven de kraaien als aankondigers van naderend onheil. Op 27 juli schoot Vincent zich met een pistool door de borst en op 29 juli 1890 stierf hij aan zijn verwondingen. Tegenwoordig is Vincent een internationale hype. Iedereen houdt van zijn werk tot in het verre Japan aan toe. De Japanse belangstelling is niet vreemd wanneer we bedenken dat Van Gogh zich liet inspireren door de Japanse prentkunst.
Vincent is een belangrijk Nederlands cultureel exportproduct geworden en het Van Goghmuseum behoort tot de belangrijkste toeristische trekpleisters van ons land. Vincents achtemeef, de columnist en regisseur Theo van Gogh ziet deze belangstelling met lede ogen aan. Hij schreef hierover: 'Mijn familie heeft uit de goedheid van haar sociaal-democratische hart gemeend een verzameling van driehonderd schilderijen en zeshonderd tekeningen weg te moeten geven aan de Staat der Nederlanden onder het motto: 'Dan heeft iedereen er wat aan, dan kan iedereen ervan genieten.' Een tragisch misverstand, wat mij betreft. De geschatte waarde van de verzameling is nu zo'n zes miljard gulden, zo ongeveer wat de Koninklijke familie in haar spaarpot heeft, en ik mag mij dus met recht het laatste slachtoffer van de sociaal-democratie noemen... ' Een grote aderlating voor de familie, maar een uniek monument voor de schilder aan wie dit jaar een aantal grote tentoonstelling is gewijd. In het Museum Vincent van Gogh te Amsterdam is nog tot 15 juni de tentoonstelling 'De keuze van Vincent' te zien. Deze tentoonstelling toont werken van kunstenaars die een belangrijke inspiratiebron voor Van Gogh vormden. Op vertoon van een geldig legitimatiebewijs heeft eenieder op zijn eigen verjaardag gratis toegang tot de tentoonstelling. In Museum Kröller-Müller te Otterio is tot 12 oktober de tentoonstelling ' Vincent en Helene' te zien. Deze expositie heeft de passie van Helene Kröller-Müller voor haar favoriete kunstenaar als thema.
